مراقبتهای پیش از بارداری در زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی (مانند لوپوس و اماس)
مراقبتهای پیش از بارداری در زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی مانند: لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) و مولتیپل اسکلروزیس (MS) ممکن است باروری و بارداری را تحتتأثیر قرار دهند، اما با مدیریت صحیح و برنامهریزی مناسب، اکثر این بیماران میتوانند یک بارداری موفق و سالم را تجربه کنند.
۱. مشاوره تخصصی پیش از بارداری
توصیه میشود بیمار حداقل ۳ تا ۶ ماه قبل از اقدام به بارداری، با تیم مراقبتی شامل ماما یا متخصص زنان، روماتولوژیست یا نورولوژیست مشورت کند.
وضعیت بیماری باید پایدار و بدون فعالیت شدید باشد.
در مورد خطرات، عوارض احتمالی بارداری و نحوه ادامه درمان دارویی گفتگو میشود.
۲. زمانبندی بارداری
بر اساس رفرنس ACOG و ویلیامز مامایی:
بهترین زمان برای بارداری در بیماران مبتلا به لوپوس یا سایر بیماریهای خودایمنی، دورهای است که بیماری حداقل به مدت ۶ ماه در حالت خاموش (remission) باشد.
بارداری در فاز فعال بیماری، خطر عوارض برای مادر و جنین را بهشدت افزایش میدهد (مانند پرهاکلامپسی، زایمان زودرس یا سقط).
۳. ارزیابی آزمایشگاهی پیش از بارداری
در لوپوس:
ANA، Anti-dsDNA، C3 و C4 (فعالیت بیماری)
Anti-Ro/SSA و Anti-La/SSB (در صورت مثبت بودن، خطر بلوک قلب جنین)
آنتیفسفولیپید آنتیبادیها (APLAs):
lupus anticoagulant
anticardiolipin
anti-beta2 glycoprotein I
در صورت مثبت بودن APLAs، مشکوک به سندروم آنتیفسفولیپید هستیم که نیاز به درمان ضدانعقادی در بارداری دارد.
در اماس:
معمولاً آزمایش خاصی برای اقدام به بارداری نیاز نیست، اما بررسی سطح ویتامین D و ارزیابی داروهای مصرفی اهمیت دارد.
۴. بررسی و تعدیل داروهای مصرفی
بسیاری از داروهای خودایمنی برای جنین تراتوژن (مضر) هستند و باید پیش از اقدام به بارداری قطع یا جایگزین شوند:
داروهای ممنوع در بارداری (قطع حداقل ۳ ماه قبل) داروهای قابل استفاده در بارداری
مایکوفنولات (MMF) هیدروکسی کلروکین
متوترکسات (MTX) آزاتیوپرین (AZA)
سیکلوفسفامید دوز پایین پردنیزولون
لفلونوماید اینترفرون بتا (با احتیاط و فقط در MS)
هیدروکسیکلروکین (Plaquenil) در بارداری ایمن است و حتی ممکن است خطر عود بیماری و عوارض جنینی را کاهش دهد.
۵. اقدامات حمایتی مکمل
اسید فولیک: حداقل ۴۰۰ میکروگرم روزانه از ۳ ماه قبل بارداری
ویتامین D و کلسیم در صورت مصرف کورتیکواستروئیدها
دوز پایین آسپرین (LDA) در زنان مبتلا به لوپوس یا APLA برای کاهش ریسک پرهاکلامپسی (بر اساس توصیههای ACOG)
هپارین با وزن مولکولی پایین (LMWH) در موارد سندرم آنتیفسفولیپید یا سابقه لخته
۶. مراقبت ویژه در دوران بارداری
پیگیری منظم و بارداری High-Risk محسوب میشود
سونوگرافیهای سریال برای بررسی رشد جنین
پایش آنتیبادیهای ضد Ro/SSA در لوپوس → اکوکاردیوگرافی جنین از هفته ۱۸ تا ۲۶ (برای پیشگیری از بلوک قلب)
ارزیابی عملکرد کلیهها و فشارخون
۷. بارداری و مولتیپل اسکلروزیس (MS)
بارداری معمولاً باعث کاهش شدت علائم MS میشود.
احتمال عود بیماری پس از زایمان (در ۳ ماه اول) افزایش مییابد.
برخی داروهای MS باید قبل بارداری قطع یا جایگزین شوند (مثل فینگولیمود)
شیردهی ایمن در بیشتر بیماران امکانپذیر است، ولی باید با نورولوژیست هماهنگ شود.
جمعبندی
بارداری در زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس و اماس، با مراقبت مناسب و پایش بینرشتهای میتواند به سلامت طی شود. ضروری است که این بیماران با آگاهی کامل، وضعیت بیماری کنترلشده و داروهای مناسب، وارد دوران بارداری شوند.